Co się stanie z panelami po 25 latach? – drugi żywot i recykling

Panele fotowoltaiczne to inwestycja długoterminowa. Ich żywotność określana jest zazwyczaj na około 25–30 lat. Ale co dzieje się z nimi później? Czy po ćwierćwieczu pracy nadają się tylko na złom? Okazuje się, że wiele paneli może działać dalej – choć z nieco niższą wydajnością – a te, które kończą swój cykl życia, mogą być poddane recyklingowi. To ważny temat w kontekście ekologii i zrównoważonego rozwoju energii odnawialnej.

Czym jest „koniec życia” panelu?

Producenci paneli PV udzielają zazwyczaj gwarancji na 25 lat wydajności (najczęściej 80–85% początkowej mocy). Nie oznacza to jednak, że po tym czasie panele przestają działać. W rzeczywistości wiele instalacji pracuje nawet 30–40 lat, choć z nieco niższą efektywnością.

Degradacja paneli to proces naturalny – szacuje się, że ich sprawność spada średnio o 0,3–0,5% rocznie. Po 25 latach panel może nadal generować energię, ale w mniejszej ilości niż na początku. W praktyce oznacza to, że dla części użytkowników ich wymiana może być opłacalna, zwłaszcza gdy chcą zmodernizować instalację lub zwiększyć jej moc. Co więc zrobić ze „starymi” panelami?

Drugi żywot paneli fotowoltaicznych

Panele, które nie są uszkodzone, ale mają obniżoną sprawność, często zyskują drugie życie. Mogą być ponownie wykorzystywane w mniej wymagających instalacjach, np.:

do zasilania oświetlenia wiat, altan czy domków letniskowych,

w systemach off-grid, np. dla schronisk górskich, stacji meteorologicznych czy domów

mobilnych,

w krajach rozwijających się, gdzie dostęp do energii jest ograniczony.

Coraz częściej powstają także inicjatywy społeczne i startupy zajmujące się odkupem i redystrybucją starszych, działających paneli – tzw. rynek „second life PV”. Taka forma wtórnego użycia to również forma recyklingu, która opóźnia moment przetworzenia paneli.

Recykling paneli PV – jak to działa?

Kiedy panele są fizycznie uszkodzone, całkowicie zużyte lub nieopłacalne do ponownego użycia, trafiają do recyklingu. Proces ten jest bardziej skomplikowany niż w przypadku np. szkła czy plastiku, ponieważ panel fotowoltaiczny składa się z wielu warstw i materiałów:

szkła (ok. 70–80% masy panelu), aluminium (ramy), krzemu (półprzewodnika), miedzi i srebra (okablowanie i ścieżki przewodzące), tworzyw sztucznych (folie ochronne i enkapsulanty).

W Unii Europejskiej panele PV są klasyfikowane jako sprzęt elektryczny i elektroniczny (ZSEE), co

oznacza, że podlegają obowiązkowi zbiórki i recyklingu na mocy dyrektywy WEEE (2012/19/UE).

Producenci mają obowiązek zapewnienia systemu zwrotu zużytych modułów.

Proces recyklingu obejmuje kilka etapów:

Demontaż – usunięcie ramy aluminiowej i skrzynki przyłączeniowej.

Rozdrobnienie – kruszenie paneli w celu rozdzielenia materiałów.

Separacja – oddzielenie szkła, metali i krzemu przy użyciu technik chemicznych, termicznych

lub mechanicznych.

Według danych organizacji PV Cycle, z jednego tony paneli można odzyskać ponad 90% materiałów, z czego 80% stanowi szkło, a reszta to aluminium, miedź, srebro i krzem. Trwają intensywne prace nad nowymi metodami recyklingu, które pozwolą odzyskać jeszcze więcej surowców w czystszej postaci – co będzie miało kluczowe znaczenie w przyszłości, gdy na rynek trafią miliony zużytych modułów PV.

Wyzwania i przyszłość

Do 2030 roku w Europie oczekuje się, że do recyklingu trafi ponad 1 mln ton zużytych paneli PV. To zarówno wyzwanie logistyczne, jak i szansa na stworzenie nowej gałęzi gospodarki o obiegu zamkniętym (circular economy).

Główne wyzwania to:

brak wystarczającej liczby wyspecjalizowanych zakładów recyklingowych,

trudność w odzyskiwaniu niektórych materiałów (np. srebra, które stanowi mały, ale cenny

składnik),

niski poziom świadomości wśród użytkowników co do obowiązku utylizacji paneli.

Z drugiej strony rozwijają się nowe technologie tzw. „eko-paneli” – łatwiejszych w demontażu i

recyklingu – które będą przyszłością branży PV.

Podsumowanie

Choć panele fotowoltaiczne projektowane są na 25–30 lat pracy, ich historia nie kończy się na dachu. Po tym czasie wiele z nich może być nadal używanych – w innych zastosowaniach lub przez inne podmioty. Te, które kończą swój cykl życia, mogą być skutecznie poddane recyklingowi. Właściwa gospodarka zużytymi modułami to nie tylko kwestia ekologii, ale też sposób na odzyskanie cennych surowców i zamknięcie cyklu życia energii odnawialnej. Dbanie o przyszłość to nie tylko produkcja zielonej energii – to także odpowiedzialność za jej odpady.